|
Gökhan Sayram tarafından eklendi
|
|
Salı, 29 Aralık 2009 09:21 |
2009 Uluslararası Astronomi Yılının Ardından 2009 gerçekten de adına layık bir yıl oldu. 22 Temmuz 2009 tam güneş tutulması bu yüzyılın en uzun güneş tutulması idi. Bazı yerlerde tutulma süresi altı dakikayı buldu!
Bu tutulma, insanoğlunun aya ayak basışının kırkıncı yıldönümünü kutlar gibiydi adeta. 20 Temmuz 1969 günü dünyada olan hemen herkes, o gün nerede ve ne yapıyor olduğunu söyleyebilir sanırım. O an Apollo 11’in pilotu Neil Armstrong’un “bir insan için küçük bir adım; insanlık için dev bir sıçrama” sözleriyle tarihe yazılmıştı.
Aslında herşey 1961 yılında ABD başkanı John F Kennedy ‘”bu on yıl bitmeden bu ülke aya ayak basacak ve gönderdiği astronotu sağ salim geri getirecek” dediği zaman başlamıştı. Amerikalıların uzay projesinin başında ikinci dünya savaşının sonunda Almanya’dan ele geçirdikleri roket mühendisi Wernher von Braun vardı. Von Braun, ikinci dünya savaşı sırasında İngilizler’e korkulu anlar yaşatan V1 ve V2 roketlerinin mühendisi idi. Savaşın sonunda, yaklaşan Rusların eline geçmektense Amerikalılara teslim olmayı yeğlemişti.
Apollo 11’in her üç astronotu da daha önce uzaya çıkmışlardı. Armstrong Gemini 8’de, Collins Gemini 10’da ve Aldrin Gemini 12’de.
16 Temmuz günü yerel saatle sabah 9:32’de Apollo 11 Kenedi uzay üssünden bir Saturn V roketinin tepesinde fırlatıldı ve 12 dakika sonra dünyanın çevresinde yörüngeye girdi. Buradan ayın çevresine ulaşıncaya kadar üç gün geçti. Uçuşun 76’ıncı saatinde Apollo 11 ay yörüngesine oturdu. Mürettebat bir süre uyuyup dinlendikten sonra Armstrong ve Aldrin ay modülüne geçti. Uçuşun 100’üncü saatinde Apollo’dan ayrılarak aya inmeye başladılar.
İnecekleri yer önceden titizlikle otuz iniş yeri adayı arasından seçilmişti. Çevrede çok fazla krater, çukur ve kaya olmamalıydı; yaklaşım ufkunun açık olması gerekliydi; yerin eğiminin 2 °’den fazla olmaması şarttı.
İniş sırasında yakıt fazlasıyla azalmaya başladı. Üstüne üstlük nereden kaynaklandığı belli olmayan bir alarm çalmaya başladı. Bir şeyler oluyordu ama ne? En sonunda ise tam konmayı planladıkları yerde karşılarına büyük bir krater çıktı. Armstrong’un tecrübeli ve usta pilotluğu sayesinde, Sükunet Denizine Mare Tranquillitatis konmayı başardılar. Geriye sadece otuz saniyeleri kalmıştı.
Sonra mikrofondan şu ses duyuldu: “Houston burası Sükunet üssü Kartal kondu.” Dünyada saatler GSİ 20:17’yi gösteriyordu. Tarih 20 Temmuz 1969 idi… Neil Armstrong’un bu sözleriyle nefeslerini tutmuş milyonlarca insan derin bir soluk aldı.
Bu yılki güneş tutulması, bu tarihsel olayın Uluslararası Astronomi Yılına rastlayan 40’ıncı yıldönümünde gerçekten de güzel bir hediye idi.
Peki 2010’da bizi neler bekliyor?
Önce gezegenler, Merkür en iyi mart ve nisan aylarında gün batımı doğrultusunda gözlenebilecek. 3 nisan günü Venüs ile aralarında yalnızca üç derecelik bir uzaklık olacak.
Venüs akşam ufkuna şubat ayında geri dönüyor ve ekim ayına kadar akşam ufkunun yıldızı olmaya devam ediyor. Merkür’le 3 Nisandaki kavuşmasından sonra 7 Ağustosta Satürn’le 18 Ağustos akşamı ise Mars ile buluşuyor.
Mars hemen hemen tüm yıl boyunca bir akşam yıldızı olmayı dürdürecek. 29 Ocak günü tam tepe noktasında bulunduğu sırada -1.3 parlaklığı ile göz kamaştıracak. Akşam gökyüzünün öteki egemeni de, eylül ayında tepe noktasında olacak olan Jüpiter.
Satürn ise tepe noktasına 21 Martta ulaşıyor. Bildiğiniz gibi şu sıralarda Satürn’ün halkalarını tam yandan yani incecik bir çizgi halinde görüyoruz. 2010 yılında bu durum büyük ölçüde sürecek.
Uranüs’ü görmek istiyorsanız güçlü bir dürbüne gereksinme duyacaksınız. Bununla birlikte, bu yıl Jüpiter’in yakınında yer alması, onu bulmayı kolaylaştıracak. 8 Haziran günü aralarındaki açı yalnızca 0.4 derece ve 18 Eylülde de aralarındaki açı 0.8 ° olacak. Geçtiğimiz aralık ayında da, Jüpiter Neptün’ün yanından geçmişti.
Tutulmalar
Bu yıl takviminize iki güneş, iki de ay tutulması ekleyebilirsiniz. Bunlardan birincisi 15 Ocaktaki halkalı güneş tutulması. Bu tutulma Afrika, Hindistan ve Çin’den gözlenecek. ABD, Pasifik okyanusu, Avustralya ve Yeni Zelanda’da yaşayanlar 26 Hazirandaki parçalı ay tutulmasını izleyebilecek.
Bundan iki hafta sonra, 11 Temmuzda tam güneş tutulması var. Tutulma gölgesi güney Pasifik okyanusundaki Cook adalarının yakınından geçtikten sonra Fransız Polinezyası’nı ziyaret edecek Güney Amerika’nın en güney ucunda sona erecek.
Yılın son tutulması 20 Aralığı 21’ine bağlayan geceki tam ay tutulması. Kuzey Amerika’da yaşayanlar bu tutulmayı gözleme konusunda özellikle uygun bir konumda bulunacaklar.
Kayan Yıldız Yağmurları
Kayan yıldız yağmurlarını gözlemek için en uygun zaman, ayın henüz hilal halinde olduğu gecelerdir. Çünkü o zaman, hafif yıldız kaymaları bile gözlenebilir. 2010’da bu kurala en uygun olan yıldız yağmuru, yeni ayın üncü gününe rastlayacak olan 12 Ağustos Perseid sağanağı. O gece saatte 80’e kadar yıldız kayması gözlemek mümkün.
2010’da akşamlarınız ışıksız ama içiniz ışıl ışıl geçsin.
Gökhan Sayram ’76
|
